Nga thirrjet te qaforet: Si po e mbështet BE-ja gjurmimin e kafshëve të egra në Shqipëri
Ndërsa muzgu perëndon mbi pyjet e Divjakës, një ekip biologësh të kafshëve të egra zë pozicion për të studiuar çakejtë, duke dëgjuar thirrjet e tyre, duke ndjekur lëvizjet, duke vëzhguar reagimet e tyre, si dhe duke zbuluar hollësitë e komunikimit dhe sjelljes së tyre.
"Çakejtë jetojnë në grupe shoqërore dhe secili grup e mbron në mënyrë aktive territorin e vet. Për t'i studiuar ata, ne kryejmë monitorim intensiv duke përdorur metoda novatore akustike dhe kamera-kurth. Përmes një megafoni dhe disa pajisjeve pasive të vendosura në intervale, transmetojmë thirrje të regjistruara më parë të çakejve çdo pesë minuta dhe më pas regjistrojmë pesë minutat pasuese të përgjigjeve. Çakejtë i interpretojnë këto thirrje si ndërhyrje nga grupe rivale dhe reagojnë në përputhje me rrethanat, duke na mundësuar të dokumentojmë komunikimin dhe sjelljen e tyre territoriale me hollësi", thotë Melitjan Nezaj, një biolog i kafshëve të egra nga PPNEA (Mbrojtja dhe Ruajtja e Mjedisit Natyror në Shqipëri).
Nezaj, i shoqëruar nga bioteknologu Emiljano Qorraj dhe një specialist i Parkut Kombëtar të Divjakës, vendos pajisjet audio dhe kamerat-kurth të ofruara përmes projektit 4PETHABECO, në kuadër të Programit Interreg IPA ADRION, bashkëfinancuar nga Bashkimi Evropian. Duke mbështetur një rajon Adriatiko-Jonian më të gjelbër dhe më të qëndrueshëm ndaj klimës, projekti po teston zgjidhje për të mbrojtur dhe restauruar florën dhe faunën, ndërkohë që synon edhe përdorimin e infrastrukturës blu dhe të gjelbër.
"Komunikimi ndodh jo vetëm mes çakejve meshkuj dhe femra, por edhe mes të rriturve dhe të vegjëlve të tyre. Duke analizuar këto vokalizime, mund të vlerësojmë madhësinë e popullatës, të kuptojmë strukturën shoqërore, si dhe të krijojmë harta të hollësishme të shpërndarjes së tyre. Kjo punë kryhet natën, pas perëndimit të diellit, pasi çakejtë rrinë të fshehur gjatë ditës për të shmangur praninë njerëzore dhe dalin pasi bie errësira për të gjuajtur", shpjegon Nezaj.
Sipas tij, aty ku rriten çakejtë, dhelprat mungojnë, pasi dy speciet konkurrojnë drejtpërdrejt. Po kështu, çakejtë dhe ujqërit nuk ndajnë të njëjtin territor. "Studimi i çakejve është jetik për biodiversitetin, pasi ata ndihmojnë për ruajtjen e ekuilibrit ekologjik duke rregulluar popullatat e shpendëve dhe lepujve. Në Shqipëri, ata janë të përqendruar në rajonet perëndimore, ku fermerët e bagëtive shpesh raportojnë dëme. Të kuptuarit e dendësisë së popullatës së tyre është thelbësore për integrimin e tyre në planet e menaxhimit të parqeve dhe ruajtjen e stabilitetit ekologjik, veçanërisht në dritën e ndikimeve njerëzore në zinxhirin ushqimor", thekson Nezaj.
Të dhënat e mbledhura përmes kamerave-kurth dhe stimulimit akustik të thirrjeve në kuadër të projektit 4PETHABECO tregojnë se popullata mbetet e qëndrueshme. Monitorimi dhe analiza e vazhdueshme e materialit të regjistruar gjatë disa muajve do të ofrojë njohuri më të thella mbi numrin dhe dinamikën e tyre.
Një ari mes dy vendeve
Vjeshtën e kaluar, në zonën e Trebinjës, pranë Mokrës, në Pogradec, një arushë e murrme u kap në kurthet e vendosura nga banorët për derra të egër. Ekipi i PPNEA-s, së bashku me veterinerë të kopshtit zoologjik, e vunë në gjumë kafshën dhe vendosën ta zhvendosnin larg fshatit për të parandaluar agresionin e mundshëm në zonat e banuara. Pasi arritën në një vend të pyllëzuar, arusha u lirua pasi u pajis me një qafore GPS të siguruar përmes Programit Interreg IPA ADRION. Që atëherë, arusha ka udhëtuar më shumë se 100 kilometra, ka kaluar kufijtë dhe përfundimisht ka mbërritur në Parkun Kombëtar të Mavrovës, në Maqedoninë e Veriut.
“Ky është ariu i dytë në Shqipëri që monitorohet duke përdorur këtë metodë. Qaforja GPS transmeton çdo orë të dhëna për vendndodhjen, duke na mundësuar të gjurmojmë lëvizjet e saj me hollësi. Përmes këtij monitorimi, synojmë të kuptojmë nëse arusha do të kthehet në zonën origjinale, nëse preferon habitate të largëta, apo nëse është mësuar me praninë njerëzore. Në disa raste, arinjtë përshtaten me njerëzit, kthehen në kërkim të ushqimit dhe shkaktojnë frikë te banorët. Këto njohuri e bëjnë këtë hulumtim thelbësor, si për ruajtjen ashtu edhe për sigurinë e komunitetit”, shpjegon Nezaj.
Sipas biologut të kafshëve të egra, gjatë muajve të fundit arusha ka udhëtuar një distancë jashtëzakonisht të gjatë për një femër. Lëvizjet e saj zbulojnë gjithashtu se nuk ka hyrë në letargji, një sjellje që ka të ngjarë të ndikohet nga ndryshimet klimatike dhe mungesa e ushqimit në vjeshtë, kur arinjtë duhet të ndërtojnë rezerva dhjami për t’i mbijetuar dimrit. E paaftë për ta bërë këtë, arusha u është afruar fshatrave në kërkim të ushqimit.
“Të dhënat GPS do të jenë thelbësore për kërkimin shkencor, duke ndihmuar për hartëzimin e lidhshmërisë ekologjike në zonat e mbrojtura dhe identifikimin e korridoreve të kafshëve të egra që kërkojnë mbrojtje. Është thelbësore të kuptojmë se ku e kalojnë arinjtë dimrin, për të parandaluar zhvillimin e papërshtatshëm të infrastrukturës dhe për të kufizuar praninë njerëzore, duke zvogëluar kështu konfliktet me banorët. Nëse konfirmohet se një ari ndjek një rrugë specifike, banorët njoftohen për të marrë masa mbrojtëse, të tilla si instalimi i gardheve elektrike. Strategjitë e tjera përfshijnë zhvendosjen e ariut në zona të largëta”, vëren Nezaj.
Përveç kësaj, PPNEA po mbjell pemë frutore, përfshirë qershi dhe manaferra, në rajonet malore, në mënyrë që arinjtë të mund të gjejnë ushqim në habitatin e tyre natyror në vend që të zbresin në fshatra.
Informacion i përgjithshëm
Projekti 4PETHABECO, i bashkëfinancuar nga Bashkimi Evropian, synon të testojë zgjidhje për të mbrojtur dhe restauruar habitatet tokësore dhe popullatat e mishngrënësve të mëdhenj, duke u përqendruar te rrëqebulli, ariu, ujku dhe çakalli. Projekti gjithashtu planifikon të përfshijë zgjidhje të infrastrukturës së gjelbër për të përmirësuar lidhshmërinë ekologjike. Objektivi i tij është të përmirësojë qëndrueshmërinë e popullatave të mëdha mishngrënëse në nivel transnacional në një territor të karakterizuar nga ekosisteme të dominuara nga njeriu apo të fragmentuara, përballë kërcënimeve dhe rreziqeve mjedisore, duke përfshirë ato të shkaktuara nga ndryshimet klimatike. Aktivitetet e ndërmarra për zbatimin e projektit kryesor të EUSAIR-it, PET HAB ECO, lidhen edhe me sinkronizimin ndërkufitar të menaxhimit të mishngrënësve të mëdhenj, aktivitetet e ndërgjegjësimit publik për t’i sjellë këto specie unike në vëmendjen e publikut, si dhe restaurimin e ekosistemeve në të cilat ato luajnë një rol kyç, duke mbrojtur habitatet e rëndësishme dhe duke shtuar lëvizjet e tyre. Partneriteti i projektit përfshin dhjetë institucione nga tetë vende: Sllovenia, Serbia, Kroacia, Greqia, Italia, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria.