Xi Jinpingova čistka u Narodnooslobodilačkoj armiji (PLA): Vladavina terora koja slabi moral kineske vojske 

Xi Jinpingova sveobuhvatna čistka u Narodnooslobodilačkoj armiji (PLA) ušla je u novu i opasnu fazu, potresajući same temelje kineskog vojnog establišmenta i stvarajući klimu straha koja nagriza moral među vojnicima. 

Uslovne smrtne kazne izrečene 7. maja 2026. godine bivšim ministrima odbrane Li Shangfuu i Wei Fengheu označile su prekretnicu u historiji Komunističke partije Kine (KPK). Obojica, nekada pouzdani saveznici Xija, osuđeni su za mito i korupciju, a njihov pad ilustruje kako je Xi spreman žrtvovati, čak i svoje najbliže saradnike kako bi učvrstio apsolutnu vlast. 

Ova kampanja, iako predstavljena kao borba protiv korupcije, sve se više doživljava kao vladavina terora osmišljena da usadi strah, a ne disciplinu, ostavljajući PLA oslabljenom i dezorijentiranom. 

Ozbiljnost ovih kazni zapanjila je oficire širom vojske. Decenijama su generali takvog ranga izbjegavali ekstremne kazne, ali Xijeva odluka da izrekne uslovne smrtne kazne stvorila je atmosferu paranoje. Srednji i niži oficiri sada se brinu da bi mogli biti sljedeći na meti, bez obzira na njihovu lojalnost ili učinak. 

Analitičari primjećuju da ova klima sumnje potkopava koheziju unutar PLA, ostavljajući vojnike da oklijevaju da djeluju odlučno, a komandante da oklijevaju da preuzmu inicijativu. Čistka je efektivno uništila povjerenje između činova i rukovodstva, zamijenivši ga strahom od odmazde. 

Xijeva kampanja nije prestala sa Lijem i Weijem. U januaru 2026. godine najavljene su istrage protiv Zhang Youxie, potpredsjednika Centralne vojne komisije i Liu Zhenlija, načelnika Zajedničkog štaba. Obojica su i dalje zvanično navedeni na svojim pozicijama, ali su nestali iz javnosti, što je znak netransparentne i nepredvidive prirode Xijeve čistke. Zhang je, naime, bio jedini general sa borbenim iskustvom, boreći se u ratu protiv Vijetnama 1979. godine. 

Njegova smjena, zajedno s Liuovim nestankom, ostavila je PLA bez iskusnog rukovodstva u vrijeme kada Kina teži modernizaciji svojih snaga do 2027. godine. Ovaj vakuum u vodstvu odgađa napore modernizacije i slabi operativnu spremnost. 

Strateške posljedice ove čistke su duboke. Xijeva opsesija kontrolom ispraznila je komandnu strukturu PLA, stvarajući nestabilnost na vrhu i ostavljajući kritične pozicije upražnjenim. Izricanje presude Weiju, koji je nekada komandovao Raketnim snagama, izaziva zabrinutost oko pouzdanosti kineske nuklearne komande i kontrole. 

Razbijanje mreža unutar sistema opreme, gdje je Li Shangfu proveo veći dio svoje karijere, dodatno otkriva krhkost kineskih programa vojne nabavke i razvoja. Ovi poremećaji prijete sposobnosti Kine da postigne svoje ambiciozne ciljeve modernizacije vojske, potkopavajući njenu sposobnost da projektuje moć globalno. 

Ključno je da se Xijeva kampanja manje bavi borbom protiv korupcije, a više usađivanjem straha. Kriminalizacijom političkih pitanja i njihovim predstavljanjem kao kršenja zakona, on osigurava lojalnost zastrašivanjem, a ne kompetencijom. 

Ova vladavina terora možda osigurava Xijev uticaj na vlast, ali to dolazi na štetu morala. Oficiri sada djeluju pod stalnom sumnjom, što narušava povjerenje unutar redova i slabi duh korpusa neophodan za efikasne vojne operacije. 

Vojnici koji se boje svojih nadređenih vjerovatno se neće boriti s uvjerenjem, a komandanti koji se boje čistki vjerovatno neće voditi s povjerenjem. 

 PLA, nekada smatrana okosnicom uspona Kine, sve češće se od strane insajdera opisuje kao "gigant s paralizom mozga". Njena ogromna veličina i resursi su potkopani rukovodstvom koje je zaokupljeno preživljavanjem, a ne strategijom. 

Xijevo oslanjanje na tajne obavještajne mreže za praćenje zvaničnika odražava njegovu izolaciju na vrhu, gdje je od 2022. godine smijenio pet od sedam članova Centralne vojne komisije, ostavljajući samo sebe i Zhang Shengmina. 

Ova koncentracija moći može dati Xiju apsolutni autoritet, ali ga, također, ostavlja opasno izloženim, s malo saveznika i vojskom ispunjenom nepovjerenjem. 

Šire implikacije Xijevog čišćenja protežu se izvan kineskih granica. Vojska zaokupljena unutrašnjim čistkama ne može vjerodostojno projicirati snagu u inozemstvu. Xijeva opsesija kontrolom riskira da umanji sposobnost PLA da se bori u održivim kampanjama, potkopavajući kredibilitet Kine kao globalne sile. 

Iako Xi možda vjeruje da strah osigurava lojalnost, stvarnost je da on nagriza same temelje vojne efikasnosti. Modernizacijski napori PLA, usmjereni na postizanje pariteta sa Sjedinjenim Američkim Državama do 2027. godine, sada su u opasnosti da budu osujećeni unutrašnjom nestabilnošću. 

Zaključno, čistka PLA koju je Xi Jinping proveo predstavlja paradoks: dok jača njegovu ličnu kontrolu, istovremeno slabi vojne kapacitete Kine. Uslovne smrtne kazne za Li Shangfua i Wei Fenghea označavaju prekretnicu, ne u jačanju discipline, već u širenju terora koji nagriza moral i operativnu spremnost. 

Dok Kina nastoji da projektuje moć globalno, njena vojska se prazni iznutra, ostavljajući je manje sposobnom da ostvari ambicije koje Xi tako snažno proglašava. PLA možda ostaje najveća vojna sila na svijetu, ali pod Xijevom vladavinom terora, ona je gigant osakaćen strahom, nepovjerenjem i paralizom.